Brede welvaart als verbindend perspectief binnen mobiliteit

In 2025 heeft brede welvaart zich verder ontwikkeld als overkoepelend perspectief binnen het Kennisprogramma Verkeer en Vervoer. Niet als afzonderlijk beleidsdomein, maar als manier van kijken: mobiliteit niet uitsluitend beoordelen op snelheid en doorstroming, maar ook op de bijdrage aan gezondheid, veiligheid, bereikbaarheid en leefomgeving én op de verdeling van effecten tussen verschillende groepen.

Brede welvaart helpt overheden om mobiliteit te positioneren als middel om maatschappelijke waarde te creëren. Daarmee raakt het thema aan vrijwel alles wat CROW doet: van fiets- en voetgangersbeleid tot openbaar vervoer en deelmobiliteit, van gebiedsontwikkeling tot datagedreven werken.

Beleid voor Bereikbaarheid:
nieuwe manier van sturen

Een belangrijke ontwikkeling in 2025 is de verdere uitrol van www.beleidvoorbereikbaarheid.nl. Dit platform helpt gemeenten en regio’s om inzicht te krijgen in de actuele staat van bereikbaarheid en samen te werken aan duurzame verbeteringen. Het biedt handvatten om regionale bereikbaarheidsprofielen op te stellen, beleid beter te onderbouwen en keuzes expliciet te maken.

De website sluit aan bij hoe het Rijk in de toekomst wil omgaan met mobiliteitsbeleid: minder sturen op infrastructuur alleen, meer op bereikbaarheid van bestemmingen, kwaliteit van toegang en maatschappelijke effecten. Met dashboards (zoals het bereikbaarheidspeil per regio), kennis over bereikbaarheidsbarrières van inwoners en inzichten in middellangetermijnontwikkelingen ontstaat een fundament voor beleid dat integraal en datagedreven is.

Deze benadering is direct relevant voor de toepassing van methodieken zoals SUMP en voor het aansluiten op de Omgevingswet. Niet het project staat centraal, maar het gewenste maatschappelijke effect in de leefomgeving. Daarmee vormt Beleid voor Bereikbaarheid een praktische vertaling van het denken vanuit brede welvaart: eerst bepalen wat we met welke kwaliteit willen bereiken voor inwoners en regio’s, daarna pas kiezen welke maatregelen daarbij passen.

Van concept naar concrete toepassing

In 2025 hebben we verder gewerkt aan het toepasbaar maken van brede welvaart in de beleidspraktijk. De onderwerppagina op crow.nl bundelt publicaties, praktijkvoorbeelden en instrumenten die professionals ondersteunen bij het expliciet meewegen van bredewelvaartsaspecten in mobiliteitsbeleid.

De belangstelling voor deze kennis is groot. De onderwerppagina over brede welvaart werd 1.927 keer bekeken, met een gemiddelde van 2,4 weergaven per gebruiker. Kennisproducten binnen dit thema werden in totaal 3.715 keer geraadpleegd.

Publicaties zoals Fietsinvesteringen en brede welvaart (794 views) en Bereikbaarheid in balans (249 views) laten zien dat de koppeling tussen mobiliteitsmaatregelen en maatschappelijke effecten steeds nadrukkelijker wordt gemaakt. Ook kennisproducten die primair onder andere thema’s vallen, worden vaak in een bredere context van brede welvaart toegepast. Dat onderstreept het thema-overstijgende karakter van brede welvaart.

De Europese Klimaatwet bepaalt dat de EU in 2050 klimaatneutraal is. Voor 2030 geldt een reductiedoel van 55% CO₂ ten opzichte van 1990. Het Nederlandse Klimaatakkoord bevat een apart hoofdstuk over mobiliteit. Naast afzonderlijke maatregelen is regie op de transitie cruciaal. Mobiliteit is voor een groot deel regionaal van aard. Voor dit deel ligt de beleidsverantwoordelijkheid bij regionale en lokale overheden via Regionale Mobiliteitsprogramma’s (RMP’s).

RMP’s sluiten aan op bestaand beleid, zoals de Nationale Omgevingsvisie en de Regionale Energiestrategie (RES) en raken thema’s als verkeersveiligheid, ruimtelijke ordening, Smart Mobility en duurzame logistiek. Ook het Schone Lucht Akkoord vraagt om samenhangend beleid. De uitvoeringsagenda 2024–2030 richt zich op het behalen van de strengere WHO-advieswaarden. Klimaat, luchtkwaliteit en leefomgeving vragen om een integrale aanpak.

Klimaatakkoord en RMP’s

In 2025 ondersteunden we decentrale overheden bij het versterken en concretiseren van hun RMP’s. Doel is uitvoerbare programma’s die aantoonbaar bijdragen aan de klimaatdoelen richting 2030 en 2050.

Monitoring duurzame mobiliteit

Monitoring richt zich op zowel inhoud als proces. Via een dynamische webomgeving ontsluiten we kennis en regionale inzichten. Daarmee helpen we overheden hun beleid te onderbouwen en bij te sturen.

RMP-monitor Klimaatakkoord

Met de Duurzaamheidsscore volgen we de ontwikkeling van duurzame mobiliteit. Samen met IPO, Planbureau voor de Leefomgeving en Rijkswaterstaat werken we aan een robuuste indicatorenset. In 2025 zijn data geactualiseerd en doorontwikkeld. Ook leverden we bijdragen aan monitoring binnen onder meer het Bestuursakkoord Zero Emissie Busvervoer en het Dashboard Autodelen.

Vanuit het KpVV-programma ligt de focus binnen dit thema op een geïntegreerde aanpak van ruimte en mobiliteit voor duurzame gebiedsontwikkeling en op een integrale aanpak van knooppunten en mobiliteitshubs als onderdeel van een toekomstbestendig mobiliteitssysteem. Het accent ligt op stedelijke regio’s waarbij we de wisselwerking met het landelijk gebied niet uit het oog verliezen.

Slimme duurzame verstedelijking

In 2025 heeft CROW de gereedschapskist Slimme duurzame verstedelijking verder doorontwikkeld en toegepast. Zo hebben we de methodiek STOMP uitgewerkt tot op straatniveau en hebben we op verzoek van de G40 en Dutch Metropolitan Innovations (DMI) de publicatie Parkeernormen en duurzame gebiedsontwikkeling opgesteld. Beide publicaties zijn relevant voor verschillende verstedelijkingsopgaven zoals woningbouw en mobiliteit, verkeersveiligheid en het omgaan met schaarse ruimte, en worden veel geraadpleegd.

Een ander instrument uit deze kist, is de serious game Mobipolis. Ook in 2025 is deze weer vele malen gespeeld in workshops bij decentrale overheden, het hoger onderwijs en als onderdeel van trainingen bij gebiedsontwikkelaars.

Daarnaast zien we een belangrijke ontwikkeling op het gebied van digital twins. Samen met provincie Flevoland, gemeente Dronten en Geonovum ontwikkelen we een digital twin voor de nieuwbouwwijk Dronten Zuid. Op deze manier koppelen we de kennis uit de gereedschapskist met data en techniek voor een digital twin Woningbouw en Mobiliteit. De vooruitzichten zijn veelbelovend. We willen dit initiatief het komend jaar verder uitbreiden naar andere regio’s en gemeenten.

Smart Mobility is een verzamelnaam voor het slimmer maken van mobiliteit door de inzet van innovatieve technieken en data. In de European Green Deal heeft de Europese Commissie maatregelen vastgelegd om de overgang naar duurzame en slimme mobiliteit te versnellen. Slimme mobiliteit speelt een belangrijke rol in het verminderen van uitstoot, het verbeteren van verkeersveiligheid en het efficiënter benutten van infrastructuur.

Als onderdeel van deze beleidsagenda presenteerde de Europese Commissie de Sustainable and Smart Mobility Strategy. Deze strategie bevat een reeks speerpunten om het Europese mobiliteitssysteem veiliger, efficiënter en duurzamer te maken. Een van de acties was de herziening van de ITS Richtlijn. Deze herziening, die in november 2023 is vastgesteld, versterkt de uitwisseling en beschikbaarheid van mobiliteitsdata en ondersteunt de ontwikkeling van slimme mobiliteitsdiensten in Europa.

Smart Mobility en met name de Intelligent Transport Systems (ITS) worden steeds belangrijker binnen het speelveld van mobiliteit. Kaders en regelgeving ontwikkelen zich in hoog tempo en komen in Europees verband op ons af. CROW vervult hierbij een centrale rol door breed samen te werken met nationale en internationale partijen en door kennis te ontwikkelen voor vakprofessionals die internationaal opereren. Daarnaast zetten we ook in op kennis over voertuigautomatisering en de relatie met de infrastructuur, verkeersmanagement en deelmobiliteit. In lijn met het KpVV-programma werkt CROW thematisch aan dit programma, zoals weergegeven in figuur hieronder. 

Toolkit Verkeerseducatie

De Toolkit Verkeerseducatie biedt sinds 2008 een verzameling van verkeerseducatieve producten en toetsingen. De rol van CROW in het geheel staat nu ter discussie. In 2025 hebben we een verkenning uitgevoerd naar hoe de toolkit zich in de toekomst zal moeten ontwikkelen en welke scenario’s voor de uitvoering daarbij passen. De verkenning kwam tot stand in nauw overleg met de direct betrokken partners, zoals de provincies, omdat zij de toolkit mede inzetten voor hun subsidieverlening aan partijen. De gezamenlijke vaststelling in de evaluatie is dat de toolkit de afgelopen jaren een belangrijk middel is geweest om zowel producenten als andere gebruikers te ondersteunen bij de ontwikkeling en inzet van verkeerseducatieve interventies. Er zijn echter ook aandachtspunten met betrekking tot het beoordelingsproces, de inhoudelijke kwaliteit en benodigde kennis. De aanbeveling is om enerzijds de procesbegeleiding en anderzijds de inhoudelijke toetsingskaders en beoordelingen los te koppelen. Hierbij kan CROW een onafhankelijke procesbegeleider zijn, waarbij een werkgroep van deskundigen de inhoudelijke kant op zich neemt. In 2026 krijgen deze aanbevelingen concreet vorm. Intussen beheert en onderhoudt CROW de toolkit voor toetsingen van nieuwe producten.

Verkeerseducatieproject WEVER

In 2024 heeft CROW in nauwe afstemming met het veld besloten om het project WEVER (Op Weg naar Effectieve VERkeerseducatie) te beëindigen. In 2025 ging CROW-KpVV in een evaluatie na wat de toekomstmogelijkheden zijn van het instrument WEVER (de toets). Dat instrument wordt in sommige regio’s structureel ingezet (bijvoorbeeld als voorwaarde voor het krijgen van een verkeersveiligheidslabel). In opdracht van CROW-KpVV heeft Royal HaskoningDHV het project WEVER geëvalueerd. De conclusie is dat WEVER geen inzicht biedt in de effectiviteit van verkeerseducatie(producten), maar dat zowel de WEVER-toets als de centrale peiling onder basisscholen wel potentie hebben. Het is nu aan provincies en regio’s hoe belangrijk zij inzicht in de effectiviteit van verkeerseducatie vinden en of zij bereid zijn daaraan (financieel) bij te dragen.

Gedrag en gedragsbeïnvloeding

Bij het thema Verkeersveiligheid ligt in het KpvV-programma de focus op gedragsbeïnvloeding. Verkeersveiligheid maakt verder integraal deel uit van de andere thema’s zoals Fiets en Smart Mobility. In 2025 hebben we samen met een breed samengestelde werkgroep nagedacht over de rol van gedrag en gedragsbeïnvloeding in de bredere verkeersveiligheidsaanpak. Dit leidde tot de discussienotitie De 3 E’s in balans, die we begin 2026 hebben uitgebracht. Vanuit Aanpak SPV hebben we hier ook een expertsessie aan gewijd. Bij goede gedragsbeïnvloeding horen de 3 E’s: Engineering (infrastructuur), Education (voorlichting en onderwijs) en Enforcement (handhaving). In de praktijk blijken ze moeilijk op elkaar af te stemmen. De infrastructurele, gedrags- en handhavingskant zijn werelden op zich. In de discussienotitie doen we suggesties over hoe kennis, organisatie en aanpak beter kunnen om tot een goede integratie te komen van de 3 E’s. In 2026 volgen gesprekken in het werkveld over de uitkomsten van de notitie en besluiten we over een eventueel vervolg.

Kennisnetwerk Toegankelijkheid

Voor professionals die zich bezighouden met mobiliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte en mobiliteit host CROW het digitale Kennisnetwerk Toegankelijkheid. Het Bartiméus Fonds betaalt hier aan mee. Het kennisnetwerk ondersteunt decentrale overheden en andere organisaties bij de aanpak van maatschappelijke opgaven waarbij toegankelijkheid een rol speelt. Het kent drie pijlers: kennisontwikkeling, kennisdeling en kennisborging. De kennisdeling gebeurt via de website, themanieuwsbrieven en bijeenkomsten. De website biedt onder andere nieuws, informatieve bijeenkomsten, webinars, kennisdocumenten, tools, casussen en artikelen, gerangschikt op thema’s. Voor de inhoudelijke programmering werken we nauw samen met Kennis over Zien. In 2025 lag de focus op de volgende activiteiten:

Verdere publiciteit en groei

De monitoring laat zien dat het (gebruik van het) Kennisnetwerk groeit. Op dit moment zijn bijna 600 mensen lid en staan we met bijna 120.000 paginaviews op de vierde plek in het overzicht van alle CROW-websites. Sinds 2023 publiceren we regelmatig interviews. De artikelen trekken veel aandacht en krijgen ook een plek in themanieuwsbrieven. Het afgelopen jaar zijn twee themanieuwsbrieven verschenen: over openbaar vervoer en over onderzoek. De nieuwsbrief over onderzoek verscheen in oktober en hebben we ingezet om meer aandacht voor dit thema te genereren in de Week van de toegankelijkheid.

Website

Als het gaat over toegankelijkheid, moeten uiteraard ook onze eigen uitingen toegankelijk zijn. In 2025 hebben we de website aangepast naar aanleiding van aanbevelingen uit een eerder gehouden quickscan van de organisatie Accessibility. Door de aanpassingen kunnen schermlezers de getoonde informatie beter vinden en benoemen en is de navigatie logischer geworden.

Bijeenkomsten/webinars

In 2025 hielden we twee webinars, over Laadkabels en laadpalen en Loopvriendelijk beheer. 

Verder hebben we gezorgd dat we zichtbaar waren met het thema op bijeenkomsten van anderen:

• 2 april, Congres Thuis in de wijk: een sessie over wijkscans, gebaseerd op onze factsheet over dit onderwerp.
• 16 juni, Dag van het OV: een sessie met spreker en kennismarkt met diverse aanbieders.
• 18 september, Polis-werkgroep op EPA-congres in Brussel: een presentatie over de brochure over laadkabels.
• 1 oktober, Nationaal Voetgangerscongres: we verzorgden een sessie over dementie en wat dat betekent voor de openbare ruimte.
• 6 november, Nationaal Verkeerskundecongres: Een sessie in samenwerking met de gemeente Roermond en het platform Samen Onbeperkt Roermond over de op handen zijnde Leidraad Toegankelijkheid.
• 26 en 27 november, Polis-congres: De Engelstalige ontwerpwijzer voetganger is deze twee dagen gepromoot op diverse wijzen, o.a. ook in een speciale meeting.

Leidraad Toegankelijkheid

In 2025 hebben we samen met het uitvoerend bureau en de werkgroep hard gewerkt aan de nieuwe Leidraad Toegankelijkheid. Dit is de (uitgebreide) opvolger van de Richtlijn Toegankelijkheid van CROW uit 2014. De publicatie is verschenen in februari 2026.

NWO-projecten rond toegankelijkheid

CROW is kennispartner bij twee projecten over een inclusieve leefomgeving, die worden gefinancierd door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). In 2025 hebben we gewerkt aan de voorbereiding van deze projecten, waardoor ze begin 2026 van start kunnen gaan. 

Overige thema’s

Ook bij andere thema’s kwam het thema toegankelijkheid aan de orde. Denk aan een publicatie Fiets en Inclusie (verschijnt in 2026). De Staat van het openbaar vervoer 2024 kent een hoofdstuk over toegankelijkheid en de Richtlijn toegankelijkheid tram- en metrohaltes maakt onderdeel uit van de Kennisbank van CROW. Bij het thema Brede welvaart is toegankelijkheid een vaste waarde als het gaat om vervoersongelijkheid. In het kader van Smart Mobility werkten we aan de richtlijn rond akoestische signalering bij VRI’s (verschijnt in 2026). Ook vanuit het thema Voetganger hadden  diverse rapporten en acties raakvlakken met toegankelijkheid.

Nederland is een belangrijk distributieland. Jaarlijks rijdt het binnenlandse bestel- en vrachtverkeer samen ongeveer 30 miljard kilometer. De logistieke sector levert gemiddeld 5% van het bruto nationaal product. De verwachting is dat het goederenvervoer de komende jaren met 15 tot 20% groeit. Tegelijkertijd neemt de druk op de openbare ruimte toe. Daarom is een samenhangende aanpak nodig van personenmobiliteit én goederenvervoer. Voor provincies en gemeenten wordt logistiek beleid steeds belangrijker. Toch krijgt logistiek in veel gemeenten nog niet genoeg aandacht in de omgevingsvisie en uitvoeringsprogramma’s.

Handreiking Logistiek en de Omgevingswet

In november 2025 verscheen de Handreiking Logistiek en de Omgevingswet. Deze handreiking helpt gemeenten om logistiek beter te verankeren in hun beleid. Dat kan gaan om keuzes in de omgevingsvisie, maar ook om praktische maatregelen zoals logistieke hubs, quickscans, pilots en samenwerking met ondernemers. Logistiek is belangrijk voor de bevoorrading van winkels, pakketbezorging, bouwprojecten en zorg. Tegelijk zorgt het voor uitdagingen op het gebied van verkeersveiligheid, luchtkwaliteit en leefbaarheid. De handreiking biedt concrete hulpmiddelen, zoals checklists en praktijkvoorbeelden. De aanpak sluit aan bij de Omgevingswet en ondersteunt gemeenten bij het opstellen van een SUMP en SULP.

Project kengetallen bedrijventerreinen

In 2025 startten CROW en Rijkswaterstaat een project om betere kengetallen te ontwikkelen voor bedrijventerreinen. Doel is om prognoses te maken van vrachtbewegingen bij uitbreiding van bedrijventerreinen. Met deze inzichten kunnen gemeenten beter onderbouwde keuzes maken bij de ontwikkeling en uitbreiding van bedrijventerreinen.

Verkenning kennisalliantie Logistiek en goederenvervoer

Om de ambities waar te maken, is samenwerking nodig tussen kennisinstellingen en andere partijen. In 2025 zijn de gesprekken voortgezet tussen onder andere Rijkswaterstaat, Topsector Logistiek, TNO en DMI om de samenwerking verder te versterken. Een concreet voorbeeld is de actualisatie van kengetallen voor goederenvervoer van en naar bedrijventerreinen. Met actuele cijfers kunnen overheden beter beleid maken en onderbouwde keuzes maken voor de toekomst.

Kennisprogramma voetgangers

In het kader van het doorlopende KpVV-project Kennisprogramma voetgangers werkten we in 2025 aan een aantal actuele kennisvragen.

Baten loopvriendelijke gebiedsontwikkeling

In het kader van dit kennisprogramma hebben we de publicatie Verkenning baten loopvriendelijke gebiedsontwikkeling uitgegeven met relevante kennis en inspiratie over de baten van investeren in een loopvriendelijke openbare ruimte bij gebiedsontwikkeling. Hierbij ligt de nadruk op woningbouw. Decisio en Molster Stedenbouw hebben de verkenning uitgevoerd in opdracht van CROW.

Breedte van voetpaden

In het kader van het operationeel maken van het STOMP-principe hebben we in 2025 gewerkt aan een leidraad die ontwerpers van de openbare ruimte aanbevelingen biedt over hoe breed een voetpad moet zijn in verschillende situaties. Het gaat daarbij om zowel de benodigde minimale vrije doorloopruimte (dus de breedte exclusief de benodigde ruimte voor allerlei objecten die ook vaak op het voetpad staan) en de minimale doorloopruimte bij (punt)vernauwingen. De ‘Leidraad breedte van voetpaden’ is in 2025 inhoudelijk samengesteld en wordt in maart 2026 gepubliceerd.

Loopvriendelijk beheer openbare ruimte

Gemeenten die het STOMP-principe als uitgangspunt nemen, doen er verstandig aan om dit goed te verankeren in alle fasen van de beleidscyclus, dus bij de beleidsformulering, tijdens het ontwerpproces, bij de realisatie en in de beheer- en onderhoudsfase. In 2024 hebben we de toepassingsmogelijkheden verkend van de in het assetmanagement gebruikte methode line of sight op loopvriendelijke openbare ruimte. Met een line of sight worden de doelstellingen gedurende de hele beleidscyclus van strategie tot operatie integraal, concreet, meetbaar en controleerbaar vastgelegd. Doel was de bevindingen in 2025 te vertalen naar een publicatie met daarin aanbevelingen voor loopvriendelijk beheer van de openbare ruimte. De publicatie volgt in 2026.

Lopen en verblijven in woonstraten

Gemeenten hebben behoefte aan meer kennis over het evenwichtig meenemen van de voor lopen en verblijven benodigde ruimte, ook in het kader van het operationeel maken van het STOMP-principe. Een van de wensen is een leidraad die ontwerpers van de openbare ruimte aanbevelingen biedt over hoe ze het beste om kunnen gaan met voetgangers en verblijfsactiviteiten in woonstraten. Sinds de jaren 90 van de vorige eeuw worden aanzienlijk minder woonstraten ingericht als erf. Tegelijk zien we straten zonder voetpaden verschijnen die formeel geen erf zijn en doorgaans ook niet zo zijn ingericht. Om die reden heeft CROW-KpVV in 2023 een verkenning gepubliceerd met daarin ook een voorlopig afwegingskader. Als vervolg op deze notitie hebben we gewerkt aan het maken van een definitief afwegingskader. De ‘Leidraad lopen en verblijven in woonstraten’ is in 2025 inhoudelijk samengesteld en wordt in maart 2026 gepubliceerd.

Leidraad effectmeting loopmaatregelen

In 2025 hebben we de Leidraad Effectmeting loopmaatregelen gepubliceerd. Deze leidraad bevat een set hulpmiddelen voor het uitvoeren van effectmetingen bij maatregelen om lopen te stimuleren of de openbare ruimte loopvriendelijker in te richten. Het draagt bij aan het toepasbaar maken van beschikbare data en tools bij het formuleren en uitvoeren van loopvriendelijk beleid en het ontwerpen van loopvriendelijke openbare ruimte.

Looproutes naar ov-haltes

In vervolg op onze activiteiten in voorgaande jaren (zoals de publicatie Het belang van een aantrekkelijke looproute naar de halte) hebben we ook in 2025 tijd gestoken in het onderwerp looproutes naar ov-haltes vanuit de constatering dat wegbeheerders en de ov-sector nog te weinig investeren in de kwaliteit van looproutes naar ov-haltes. We hebben als partner bijgedragen aan het verkennen van inspirerende voorbeelden in het kader van de NML-werkgroep ‘Integrerende aanpak looproutes naar ov-haltes’.

Toegankelijke en veilige trottoirs bij laadkabels en laadpalen

Nederland is binnen Europa vooruitstrevend op het gebied van laadinfrastructuur. Dit brengt echter uitdagingen met zich mee in de openbare ruimte. Zowel bij CROW, Ieder(in) als de partners van Kennis Over Zien kwamen klachten binnen over op het trottoir gelegde private laadkabels en op het trottoir geplaatste openbare laadpalen. CROW heeft daarom in afstemming met de andere twee partijen de situatie rond laadvoorzieningen op trottoirs verkend en aanbevelingen opgesteld voor gemeenten over hoe knelpunten te voorkomen. Het resultaat was de publicatie Laadkabels en laadpalen, hoe houd je het trottoir veilig en toegankelijk?.

Tour de Force

CROW is een van de partners in Tour de Force, een samenwerkingsverband van overheden en maatschappelijke organisaties die de kansen van de fiets willen benutten voor uiteenlopende maatschappelijke doelen zoals bereikbaarheid, gezondheid en leefbaarheid. In 2025 hebben we onder andere gewerkt aan de volgende kennis(producten):

1. Factsheets van praktijkvoorbeelden doorfietsroutes (opgenomen in CROW-Fietsberaadnotitie Door met doorfietsroutes).
2. Het Fietskompas: Een gids voor gemeenten.
3. Organisatie Ontwerperscafés doorfietsroutes bij de provincies Noord-Brabant, Groningen-Drenthe en Gelderland.

Doorontwikkeling kennisinfrastructuur fiets

Voor dit project hebben we in 2025 opdracht verleend aan Hiemstra & de Vries. Er is een kernteam en klankbordgroep opgericht. Er waren drie werksessies met de klankbordgroep inclusief leden van het kernteam. Vanwege de complexiteit van het onderwerp en het lastig bijeenkrijgen van de klankbordgroep is het niet gelukt om het project binnen de gestelde termijn af te ronden. Het loopt door in 2026. Het doel van het onderzoek is om richting te geven aan de doorontwikkeling van de kennisinfrastructuur fiets. Het gaat om de vraag hoe we de kennisinfrastructuur in de toekomst eenvoudiger, duidelijker en beter uitlegbaar kunnen organiseren, met heldere rollen en verantwoordelijkheden voor de belangrijkste stakeholders. Daarnaast moet duidelijk worden hoe bestaande initiatieven, platforms en netwerken beter op elkaar kunnen aansluiten, zodat de kennisinfrastructuur als samenhangend geheel functioneert. De kennis moet gaan doorwerken in beter beleid, effectievere uitvoering en een sterkere positie van de fiets binnen het mobiliteitssysteem.

Fietsveiligheid, CROW-Fietsberaad on tour

In aanvulling op de basisactiviteiten hebben we in 2025 vanuit KpVV en KpBBI stevig ingezet op het project CROW-Fietsberaad on tour om kennis over fietsveiligheid en fietsbeleid actiever te verspreiden. We trokken het land in om professionals persoonlijk te informeren, nieuwe doelgroepen te bereiken en de betrokkenheid te vergroten. Daarbij sloten we aan bij bestaande overleggen en organiseerden we aanvullende bijeenkomsten. Concreet hebben we het volgende opgeleverd:

• Analyse van bereikte wegbeheerders, waarmee we gerichter provincies en gemeenten konden benaderen.
• Inventarisatie van de kennisproducten Fiets: welke zijn nog actueel en welke niet?
• Een thematisch opgebouwde standaardpresentatie, waarmee we op aanvraag verdieping kunnen bieden op onze kennisproducten.

Op basis hiervan zijn we gericht op pad gegaan, met per provincie de volgende resultaten:

• Provincie Groningen: drie bijeenkomsten (twee introducties en één verdiepende sessie) over fietsinfrastructuur, fietsoversteken en fietsparkeren.
• Provincie Limburg: presentatie bij het programmateamoverleg van gemeenten in Noord-Limburg.
• MRDH: presentatie bij het fietsoverleg van aangesloten gemeenten.

In voorbereiding:

• Provincie Utrecht: netwerkbijeenkomst fiets.

• Provincie Flevoland.

Samen werken aan een veilige fietsomgeving

Voor 2025 was KpVV-subsidie aangevraagd voor het project Samenwerken aan een veilige fietsomgeving (Actualisatie Fietsberaadpublicatie 19)’. Tijdens verkennende gesprekken met onder andere SWOV, VeiligheidNL en collega’s werd duidelijk dat herhaling nodig was van het onderzoek uit 2008 over de rol van infrastructuur bij enkelvoudige fietsongevallen. Dit vergt echter meer tijd en budget dan begroot. Binnen het project ‘Basisactiviteiten CROW-Fietsberaad’ gaan we in gesprek met verschillende partijen om dit onderzoek te kunnen herhalen.

Rood asfalt

Om het beschikbare budget van dit jaar op een nuttige manier te besteden hebben we besloten om meer duidelijkheid te bieden over rood asfalt: hoe zit het met de kleur, duurzaamheid en kosten? Volgens de richtlijnen voor fietspaden moet het asfalt rood zijn, onder andere voor de herkenbaarheid van fietspaden en de verbetering van verkeersveiligheid op punten waar fiets en en gemotoriseerd verkeer elkaar tegenkomen. Dit sluit aan bij de thema’s ‘fietsveiligheid’ en ‘fietsvoorzieningen en -routes’ uit het KpVV-jaarprogramma.

Fietsinfrastructuur en -netwerk

Voor dit project hebben we in 2025 opdracht verleend aan Goudappel om een klankbordgroep op te richten. Deze is twee keer bij elkaar gekomen om de uitgangspunten van het project vast te stellen. De conceptnotitie was eind 2025 klaar, maar door de complexiteit van het onderwerp zal het in 2026 doorlopen.

Fietsparkeren

CROW-Fietsberaad leverde met KpVV-budget een bijdrage aan de uitvoering van de Intentieverklaring Fietsdata en het Landelijk Dataketen Overleg. De focus lag op het versterken van het data-ecosysteem voor fietsparkeren en deelfietsen, voortbouwend op de Datastrategie. We stemmen voortdurend af met het Nationaal Toegangspunt Mobiliteitsdata over een duurzame borging van de dataketens fietsparkeren. Hiervoor sluiten we aan bij de Tactische tafel fiets.

Door een late start in 2025 konden we de fietsparkeerprojecten (Buitenmodelfietsen, Brom- en snorfietsparkeren en Fietsparkeren en inclusie) niet afronden. Deze kennisproducten publiceren we in het eerste kwartaal van 2026 en de kennis delen we via webinars. Dit geldt ook voor de publicatie Fiets in de Omgevingswet. We hebben in 2025 de Checklist Inpandige fietsenstallingen gelanceerd, ook in het Engels. Via een goed bezocht webinar en verschillende bijeenkomsten brengen we dit onder de aandacht.

Data Fietsparkeertellingen

ProRail voerde in 2024 opnieuw fietsparkeertellingen uit volgens de door CROW-Fietsberaad ontwikkelde datastandaard. Voor het eerst zijn extra voertuigcategorieën toegevoegd, zoals XL-fietsen en fietsen met fietstassen. De praktijktoets leidde tot voorgestelde aanscherpingen van de standaard. Deze zijn in 2025 verwerkt. Het stimuleren van toepassing bij decentrale overheden is voorbereid en krijgt een vervolg in 2026.

In de datastrategie hebben de ProRail-teldata een vliegwielfunctie voor het dataplatform fietsparkeertellingen. Onduidelijk is nog of de data van ProRail openbaar beschikbaar komen. In 2026 volgt een gesprek met ProRail om duidelijkheid te krijgen over de samenwerkingsmogelijkheden op het gebied van data over fietsenstallingen en fietsparkeerdata. Als ProRail besluit de data niet te publiceren via het platform wordt het aanzienlijk lastiger om het platform ’te laten vliegen’.

Open data veilige fietsenstallingen

Vanwege stijgende fietsdiefstal zetten partners binnen Tour de Force in op betrouwbare open data over bewaakte stallingen. Dit ondersteunt fietsers en sluit aan bij Europese MMTIS-regelgeving. In 2025 is VeiligStallen.nl verder vernieuwd en deels gemoderniseerd. Beheerders (gemeenten en NS) zijn benaderd om data aan te leveren en actueel te houden. 90 procent van de gemeenten die gebruikmaken van het dataplatform Veilig Stallen werkt mee aan het up-to-date houden van de data.

OV-Klantenbarometer

Het jaarlijkse onderzoek naar de reizigerstevredenheid in het openbaar vervoer, de OV-Klantenbarometer, hebben we in 2025 verder doorontwikkeld. Ipsos I&O voerde het reizigersonderzoek uit. De uitkomsten komen uit in maart 2026. Samen met een ontwikkelteam en stuurgroep hebben we aandacht besteed aan open-access-ov, een update van de vragenlijst en 25 jaar OV-Klantenbarometer: wat is er in die jaren veranderd? En wat zie je daarvan terug in de cijfers?

Dag van het OV

In 2025 was het jaarlijks congres Dag van het OV opnieuw in het Spoorwegmuseum in Utrecht. Een projectteam bestaande uit het Toekomstbeeld OV (ministerie van IenW), DOVA en CROW organiseerde deze dag. Centraal stond de mijlpaal van 25 jaar. Die is behaald door de OV-Klantenbarometer, de Wet personenvervoer én de Dag van het OV. Zo’n 400 bezoekers namen deel aan sessies over onder andere openbaar vervoer en publieke mobiliteit.

Publieke mobiliteit

Vanuit de optiek van brede welvaart streven we naar een meer integrale en inclusieve benadering van mobiliteit. We richten ons op de transitie van een systeemgerichte aanpak naar een mensgerichte aanpak. Zo willen we een duurzaam vervoersysteem creëren waarin iedereen zich thuis en erkend voelt. Onder duurzaamheid verstaan we zowel toegankelijkheid, schone mobiliteit als circulaire processen. We hebben in 2025 via het landelijke netwerk Publieke Mobiliteit de dynamische kennisagenda verfijnd tot twaalf kennisvragen. Die vormen de inhoudelijke kapstok voor de komende jaren.

In september en begin december hebben we twee drukbezochte en hooggewaardeerde kenniscafés gehouden. Leren van en met elkaar is de rode draad van de kenniscafés waarbij we de uitwisseling van praktische kennis een prominente plek geven. De deelnemers spreken hun waardering hierover uit omdat ze daar het meeste van leren. Bovendien stimuleert het ze om zelf ook hun kennis te (gaan) delen.
We beschouwen daarbij het landelijk netwerk als de community of practice van voorlopers.
Van de koplopers hebben we factsheets opgesteld die we als ‘publieke mobiliteitswaaiers’ in het voorjaar van 2026 publiceren.

De eerste aanzet van een meerjarige communicatiestrategie is klaar en gaan we de komende jaren verder vormgegeven. Het samenstellen van een overzicht van activiteiten op het gebied van publieke mobiliteit is doorgeschoven naar 2026.

Flexvervoer en deelmobiliteit

Een van de cruciale onderdelen van publieke mobiliteit is flexvervoer. Ook in dit project hebben we de dynamische kennisagenda verder verfijnd en een (mini-)MKBA Flexvervoer opgesteld. Die was voor ons netwerk aanleiding om een vervolgonderzoek te plannen in 2026. Het overzicht van Flexsystemen, de Flexwaaier, hebben we geactualiseerd.

OV-Forumreis

De OV-Forumreis vond in 2025 plaats in Limburg, waar drie dagen lang grensoverschrijdend openbaar vervoer centraal stond. Op het programma stonden onder meer presentaties over woningbouw, publieke mobiliteit en internationale samenwerking rond de Drielandentrein, circulair werken bij NS, innovatieve mobiliteitsconcepten in Luik en Aken en 25 jaar opdrachtgeverschap in het ov.

Circulariteit in het ov

In de zomer van 2025 tekenden met name overheden en vervoerders het Convenant Circulair OV. Wij hebben daaraan actief meegewerkt in de landelijke werkgroep. CROW behoort niet tot de ondertekenaars, maar krijgt wel een rol als onafhankelijke kennispartij voor het ontwikkelen en borgen van kennis. Ook hebben we meegewerkt aan het uitvoeringsprogramma (met routekaart).

Staat van de deelmobiliteit

Begin 2026 hebben we opnieuw de Staat van de deelmobiliteit uitgebracht, die betrekking heeft op 2025. Daarin opgenomen zijn weer de resultaten van het Landelijk gebruikersonderzoek van het nationaal programma Natuurlijk!Deelmobiliteit en met, voor het eerst, een doorkijk naar de zakelijke markt.

Dashboard Deelmobiliteit

Ook in 2025 heeft CROW het Dashboard Deelmobiliteit geactualiseerd voor de ruim 30 decentrale overheden die er gebruik van maken. Onderhoud en doorontwikkeling worden voor 100% gefinancierd door de deelnemende overheden, die het dashboard inzetten om het aanbod van deelvoertuigen te monitoren. Naast het organiseren van de kennisuitwisseling en het hosten van de applicatie, waren er in 2025 twee speerpunten. Het eerste is een omvangrijke doorontwikkeling in de datahuishouding van het Dasboard Deelmobiliteit. Dit zal in de loop van 2026 resulteren in verschillende statistieken over de prestaties van aanbieders, het functioneren van hubs- en verbodsgebieden en de effectiviteit van beleid. Het tweede speerpunt is het ontwikkelen van een plan voor een toekomstvaste governancestructuur voor het Dashboard Deelmobiliteit.

CROW en Dashboard Deelmobiliteit

In het voorjaar van 2025 besloot CROW de faciliterende rol voor het Dashboard Deelmobiliteit over te dragen aan een andere organisatie. Daarop volgden gesprekken met vijf organisaties. De deelnemende overheden spraken hun voorkeur uit voor het Samenwerkingsverband DOVA. In het najaar kwam een nieuwe samenwerkingovereenkomst tot stand. De overdracht van CROW naar DOVA is naar verwachting op 1 juli 2026.

Voor het Dashboard Deelmobiliteit hebben we in 2025 een dataset ontwikkeld die als open data beschikbaar zijn voor iedereen. De set is onder andere van belang voor de jaarlijkse Staat van de deelmobiliteit.

Natuurlijk!Deelmobiliteit

Verder nam CROW in 2025 deel aan het nationaal programma Natuurlijk!Deelmobiliteit. Naast de afstemming op de kennisagenda, versterkten we de samenwerking voor de Staat van de deelmobiliteit 2025. Samen met Platform31 was CROW betrokken bij het onderdeel Monitoring en evaluatie.

Toolkit Autodelen

In 2025 hebben we een pre-verkenning uitgevoerd naar de wens om de Toolkit Autodelen te actualiseren. Naast een update was er ook behoefte aan verbreding naar andere deelmodaliteiten dan de auto en aan toegankelijkheid van de beschikbare kennis. Hierop is de scope van het project verschoven naar de ontwikkeling van een AI-assistent voor het vinden van gevalideerde kennis. In 2026 gaat die ontwikkeling verder. Door de data uit de Staat van de deelmobiliteit met een AI-tool te selecteren en te filteren ontstaat bovendien de mogelijkheid om de informatie te visualiseren in tabellen en figuren.

Kennisnetwerk Parkeren

In 2025 groeide het Kennisnetwerk Parkeren verder. Steeds meer professionals maken gebruik van het netwerk. Samen met partners werken we aan de Kennisagenda Parkeren. We organiseerden bijeenkomsten over parkeren en duurzame gebiedsontwikkeling. Het doel is om parkeren beter te verbinden met bredere ruimtelijke ambities. Parkeren moet geen losse opgave zijn, maar onderdeel van een gebiedsgerichte aanpak.

Cursus Parkeren

In 2025 boden we de cursus Parkeren en duurzame gebiedsontwikkeling aan. De cursus laat zien hoe parkeren kan bijdragen aan leefbare en toekomstbestendige gebieden. Deelnemers leerden hoe zij parkeren kunnen koppelen aan mobiliteit, woningbouw en leefkwaliteit. De cursus is beoordeeld met een 8,4.

Passende parkeernorm

Via www.passendeparkeernorm.nl ondersteunden we gemeenten bij het actualiseren van hun parkeernormen. Te ruime parkeereisen maken woningbouw duurder en gaan ten koste van de schaarse ruimte. De website geeft inzicht in het werkelijke autobezit per woningtype, per gemeente, wijk en buurt. Daarmee kunnen gemeenten normen beter afstemmen op de lokale situatie. De site sluit aan bij de nieuwste CROW‑publicaties en helpt bij het maken van onderbouwde keuzes.

Duurzame gebiedsontwikkeling

In juli 2025 verscheen de CROW‑publicatie Parkeernormen en duurzame gebiedsontwikkeling. Veel gemeenten werken nog met verouderde parkeernormen uit 2018 of zelfs 2012. Sinds 2024 zijn de parkeerkencijfers geactualiseerd. Verouderde normen kunnen leiden tot spanningen bij gebiedsontwikkeling, bijvoorbeeld tussen parkeren, betaalbaarheid van woningen, klimaatadaptatie en woningkwaliteit. In de praktijk worden vaak standaardnormen toegepast, terwijl maatwerk nodig is. De publicatie biedt handvatten om parkeerbeleid te actualiseren in de hele beleids‑ en ontwikkelketen. Zo helpt de notitie gemeenten om parkeernormen beter af te stemmen op duurzame en betaalbare gebiedsontwikkeling.

Eerlijke bereikbaarheid

Het Kennisnetwerk Betalen naar Gebruik werkte in 2025 verder aan eerlijke bereikbaarheid. We onderzochten hoe een mix van maatregelen, zoals parkeerbeleid, mobiliteitshubs en beter openbaar vervoer kan bijdragen aan een goede en betaalbare bereikbaarheid. Het kennisnetwerk is opgericht en gefaciliteerd vanuit het KpVV-programma in samenwerking met IPO, G5 en VNG.

Klimaatadaptieve maatregelen

In 2025 werkten we verder aan klimaatadaptieve maatregelen bij wegen en wegontwerp. Een jaar eerder deed CROW bureauonderzoek naar de beschikbare informatie over dit soort maatregelen. Conclusie is dat er veel informatie beschikbaar is maar dat deze beter moet worden toegepast in de praktijk. Zo dragen we bij aan een toekomstbestendige infrastructuur.